ทะลักจุดเดือดฮอร์มุซ! สงครามทำ “ปุ๋ยโลก” ขาดแคลนหนัก-ราคาพุ่ง จ่อทุบต้นทุนเกษตรกรไทยหลังแอ่น

BigKaset Center เจาะลึกเกษตรโลกระเบิดเวลาลูกใหม่ของการเกษตรโลกได้ถูกจุดขึ้นแล้ว! ล่าสุดองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ออกโรงเตือนภัยขั้นสูงสุดว่า วิกฤตการณ์ในช่องแคบฮอร์มุซกำลังจะสร้าง “คลื่นกระแทก” ครั้งใหญ่ต่อราคาอาหารและต้นทุนการเกษตรทั่วโลก ซึ่งอาจรุนแรงเทียบเท่ากับช่วงวิกฤตหลังโควิด-19 สถานการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป เพราะมันกำลังจะวิ่งตรงเข้ามากระทบต้นทุนในกระเป๋าของเกษตรกรไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

3 ประเด็นวิกฤต “ปุ๋ยโลก” ที่เกษตรกรและรัฐบาลไทยต้องรู้

1. ถูกตัดขาดเส้นทางลำเลียงหลักของโลก (The Blockade)
นับตั้งแต่ความขัดแย้งปะทุขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 จนนำมาสู่การที่สหรัฐฯ ประกาศปิดล้อมท่าเรืออิหร่าน ส่งผลให้เส้นทางขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซแทบจะเป็นอัมพาต FAO ระบุว่า ปัจจัยการผลิตทางการเกษตรของโลกถึง 20-45% ต้องพึ่งพาเส้นทางนี้ การปิดช่องแคบจึงเท่ากับการตัดเส้นเลือดใหญ่ของการเกษตรโลก

2. ซัพพลายปุ๋ยหายวับ ช็อกตลาดโลก (Supply Shock)
รายงานจาก Rabobank ระบุชัดเจนว่า การชะงักงันนี้ทำให้ปุ๋ยและวัตถุดิบตั้งต้นหายไปจากตลาดโลกถึง 800,000 ตันต่อเดือน โดยเฉพาะแม่ปุ๋ยสำคัญ ได้แก่

• กำมะถัน (Sulfur) หายไป 48%
• ยูเรีย (Urea) หายไป 30%
• แอมโมเนีย (Ammonia) หายไป 27%
• ฟอสเฟต (Phosphates) หายไป 24%

3. ดัชนีความสามารถในการซื้อปุ๋ยติดลบ (Affordability Crisis)
ราคาปุ๋ยที่พุ่งทะยานสวนทางกับรายได้ ทำให้ตอนนี้แม้แต่ประเทศมหาอำนาจทางการเกษตรอย่างสหรัฐฯ ยังระส่ำหนัก สมาคมฟาร์มบูโรของสหรัฐฯ เผยข้อมูลช็อกว่า เกษตรกรอเมริกันกว่า 70% ไม่มีเงินพอที่จะซื้อปุ๋ยใส่พืชผลได้เต็มอัตรา โดยเฉพาะกลุ่มผู้ปลูกข้าวและฝ้ายที่เดือดร้อนทะลุ 80% แล้ว ซึ่งวิกฤตราคาปุ๋ยครั้งนี้ นักวิเคราะห์ประเมินว่าจะลากยาวตลอดปี 2569 และฟื้นตัวช้ากว่าวิกฤตปุ๋ยแพงเมื่อปี 2565 อย่างแน่นอน

วิกฤตฮอร์มุซ จะขย้ำ “เกษตรกรไทย” อย่างไร?

นี่คือ “พายุเพอร์เฟกต์สตอร์ม” ที่กำลังก่อตัวขึ้นและเตรียมซัดกระหน่ำภาคการเกษตรของไทย หากสงครามยืดเยื้อ ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นคือ หายนะต้นทุนฤดูกาลใหม่ (ปี 69/70) ประเทศไทยนำเข้าแม่ปุ๋ยเคมีเกือบ 100% โดยเฉพาะ “ยูเรีย” และ “ฟอสเฟต” ซึ่งเป็นหัวใจหลักในการปลูกข้าว มันสำปะหลัง และอ้อย การขาดแคลนในตลาดโลกจะผลักให้ราคาปุ๋ยในไทยพุ่งทะยานขึ้นไปอีกในฤดูกาลเพาะปลูกหน้า เกษตรกรไทยที่แบกหนี้สินอยู่แล้ว จะต้องเจอกับภาวะ “ปุ๋ยแพงหูฉี่” จนสู้ต้นทุนไม่ไหว

ผลผลิตดิ่งลง รายได้หดหาย เมื่อปุ๋ยแพงจนสู้ราคาไม่ไหว เกษตรกรจะถูกบังคับให้ “ลดการใส่ปุ๋ย” ลงอัตโนมัติ ซึ่งจะส่งผลโดยตรงให้ผลผลิตต่อไร่ (Yield) ต่ำลง คุณภาพเกรดพืชผลตกต่ำ นำไปสู่รายได้สุทธิที่ลดลงอย่างน่าใจหาย

หากชาวนาไทยลดการใช้ปุ๋ยจนผลผลิตข้าวลดลง ในขณะที่คู่แข่งอย่างอินเดียหรือเวียดนามอาจมีการจัดการรับมือที่ดีกว่า (หรือมีสายป่านยาวกว่า) ไทยอาจเสียเปรียบทั้งในด้านปริมาณข้าวที่จะส่งออกและราคาต้นทุนที่สูงลิ่ว

บทสรุปจากกองบรรณาธิการ “เข็มนาฬิกากำลังเดินหน้า” ดังที่หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ของ FAO กล่าวเตือน รัฐบาลไทยและกระทรวงเกษตรฯ จะนิ่งนอนใจไม่ได้อีกต่อไป ต้องเร่งออกมาตรการเชิงรุก (Anticipatory Actions) ทันที ไม่ว่าจะเป็นการเจรจาหาแหล่งนำเข้าปุ๋ยสำรองนอกพื้นที่ขัดแย้ง การอุดหนุนปัจจัยการผลิตที่ตรงจุด หรือการเร่งส่งเสริมการใช้ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงเพื่อลดการพึ่งพายูเรีย ก่อนที่วิกฤตปุ๋ยโลกจะลุกลามกลายเป็น “วิกฤตความมั่นคงทางอาหารและเศรษฐกิจ” ของประเทศไทยในที่สุด